تفاوت HTTP و HTTPS چیست؟ بررسی امنیت و کاربردها

HTTP و HTTPS دو پروتکل مهم برای جابه‌جایی اطلاعات در وب هستند. مرورگرها، سایت‌ها، اپلیکیشن‌ها و APIها برای برقراری ارتباط میان کلاینت و سرور از این پروتکل‌ها استفاده می‌کنند. هر بار که صفحه‌ای را باز می‌کنید یا اطلاعات فرمی را برای سایت می‌فرستید، یک ارتباط HTTP یا HTTPS شکل می‌گیرد.

در قسمت دوم دوره آموزش پروتکل HTTP، ابتدا نحوه ارتباط کلاینت و سرور را بررسی می‌کنیم. سپس با مفهوم درخواست و پاسخ آشنا می‌شویم و تفاوت HTTP و HTTPS را از نظر امنیت و کاربرد یاد می‌گیریم.

پروتکل HTTP چیست؟

HTTP مخفف عبارت Hypertext Transfer Protocol و به معنی «پروتکل انتقال ابرمتن» است. این پروتکل مجموعه‌ای از قوانین را برای ارسال و دریافت اطلاعات میان کلاینت و سرور مشخص می‌کند. مرورگر برای دریافت صفحات سایت، تصاویر، فایل‌ها و اطلاعات دیگر با سرور ارتباط برقرار می‌کند. HTTP تعیین می‌کند که مرورگر چگونه درخواست خود را ارسال کند و سرور چگونه به آن پاسخ دهد.

برای مثال، هنگامی که آدرس یک صفحه را در مرورگر وارد می‌کنید، مرورگر درخواستی برای سرور سایت می‌فرستد. سرور درخواست را بررسی می‌کند و اطلاعات صفحه را در قالب یک پاسخ به مرورگر برمی‌گرداند. HTTP فقط در مرورگرها کاربرد ندارد. اپلیکیشن‌های موبایل، نرم‌افزارهای دسکتاپ و APIها نیز می‌توانند با کمک این پروتکل اطلاعات را ارسال یا دریافت کنند.

کلاینت و سرور چه نقشی در ارتباط HTTP دارند؟

برای درک نحوه کار HTTP باید دو بخش اصلی این ارتباط را بشناسیم:

• کلاینت: برنامه‌ای است که درخواست را ایجاد و ارسال می‌کند.
• سرور: درخواست را دریافت می‌کند و پاسخ مناسب را برمی‌گرداند.

مرورگر یکی از رایج‌ترین نمونه‌های کلاینت است. زمانی که کاربر روی یک لینک کلیک می‌کند، مرورگر درخواست دریافت صفحه موردنظر را برای سرور می‌فرستد. سرور نیز اطلاعات لازم را پیدا می‌کند و آن‌ها را در پاسخ قرار می‌دهد. یک اپلیکیشن موبایل نیز می‌تواند نقش کلاینت را داشته باشد. نقش کلاینت را داشته باشد. برای مثال، اپلیکیشن هواشناسی برای دریافت وضعیت آب‌وهوا درخواستی برای سرور ارسال می‌کند. سرور اطلاعات را آماده می‌کند و نتیجه را به برنامه برمی‌گرداند.

درخواست و پاسخ در HTTP چیست؟

ارتباط HTTP بر پایه دو مفهوم اصلی درخواست و پاسخ شکل می‌گیرد. کلاینت ابتدا یک درخواست یا Request برای سرور می‌فرستد. سرور درخواست را پردازش می‌کند و یک پاسخ یا Response به کلاینت برمی‌گرداند.

درخواست HTTP چیست؟

درخواست HTTP پیامی است که کلاینت برای سرور ارسال می‌کند. این درخواست مشخص می‌کند که کلاینت چه منبع یا عملیاتی را از سرور می‌خواهد. یک درخواست می‌تواند برای انجام کارهای مختلفی ارسال شود:

• دریافت یک صفحه از سایت
• دریافت اطلاعات از API
• ارسال اطلاعات یک فرم
• ثبت اطلاعات جدید
• ویرایش یا حذف اطلاعات
• دانلود یک تصویر یا فایل

درخواست HTTP می‌تواند شامل آدرس منبع، متد HTTP، هدرها و اطلاعات ارسالی باشد. این بخش‌ها در قسمت‌های بعدی دوره به‌صورت جداگانه بررسی می‌شوند.

پاسخ HTTP چیست؟

پاسخ HTTP پیامی است که سرور پس از بررسی درخواست برای کلاینت ارسال می‌کند. و می‌تواند شامل محتوای صفحه، اطلاعات یک کاربر، نتیجه یک عملیات یا یک پیام خطا باشد. سرور همراه پاسخ، اطلاعاتی مانند کد وضعیت و هدرها را نیز ارسال می‌کند. برای مثال، کد وضعیت می‌تواند نشان دهد که درخواست با موفقیت انجام شده یا خطایی رخ داده است. روند ساده ارتباط میان کلاینت و سرور به این شکل است:

• کاربر عملی را در مرورگر یا برنامه انجام می‌دهد.
• کلاینت یک درخواست HTTP ایجاد می‌کند.
• کلاینت درخواست را برای سرور می‌فرستد.
• سرور درخواست را دریافت و بررسی می‌کند.
• سرور پاسخ مناسب را برای کلاینت می‌فرستد.
• کلاینت پاسخ را پردازش و نتیجه را نمایش می‌دهد.

پروتکل HTTPS چیست؟

HTTPS مخفف عبارت Hypertext Transfer Protocol Secure است. HTTPS نسخه امن HTTP محسوب می‌شود و برای محافظت از اطلاعات در حال انتقال میان کلاینت و سرور از رمزنگاری استفاده می‌کند. نحوه ارسال درخواست و دریافت پاسخ در HTTP و HTTPS به یکدیگر شباهت دارد. تفاوت اصلی این است که HTTPS یک لایه امنیتی به ارتباط اضافه می‌کند. این لایه اجازه نمی‌دهد افراد دیگر اطلاعات در حال انتقال را به‌آسانی مشاهده یا تغییر دهند.

برای مثال، هنگامی که کاربر اطلاعات ورود یا مشخصات پرداخت خود را در یک سایت وارد می‌کند، HTTPS از این اطلاعات در مسیر میان مرورگر و سرور محافظت می‌کند. مرورگرها معمولاً استفاده سایت از HTTPS را با علامت قفل یا گزینه‌های مربوط به امنیت اتصال در نوار آدرس نشان می‌دهند. آدرس چنین سایت‌هایی نیز با https:// شروع می‌شود.

تفاوت HTTP و HTTPS چیست؟

مهم‌ترین تفاوت HTTP و HTTPS به امنیت ارتباط مربوط می‌شود. HTTP اطلاعات را بدون لایه رمزنگاری TLS منتقل می‌کند، اما HTTPS برای محافظت از ارتباط میان کلاینت و سرور از TLS استفاده می‌کند.

امروزه سایت‌های عمومی باید از HTTPS استفاده کنند؛ حتی اگر اطلاعات حساسی از کاربران دریافت نکنند. HTTPS علاوه بر رمزنگاری، به مرورگر کمک می‌کند هویت سروری را که به آن متصل شده است بررسی کند.

HTTPS چگونه یک ارتباط امن ایجاد می‌کند؟

با استفاده از پروتکل TLS یک مسیر امن میان کلاینت و سرور ایجاد می‌کند. این ارتباط امن سه هدف اصلی دارد:

• رمزنگاری اطلاعات: اطلاعات در مسیر به شکلی منتقل می‌شوند که افراد دیگر نتوانند به‌سادگی محتوای آن‌ها را بخوانند.
• حفظ یکپارچگی اطلاعات: HTTPS کمک می‌کند تغییر اطلاعات در مسیر انتقال شناسایی شود.
• بررسی هویت سرور: مرورگر با بررسی گواهی TLS مطمئن می‌شود که به سرور مربوط به دامنه موردنظر متصل شده است.

HTTPS از ارتباط میان مرورگر و سرور محافظت می‌کند، اما وجود HTTPS به‌تنهایی معتبر یا قابل‌اعتماد بودن تمام محتوای یک سایت را تضمین نمی‌کند. یک سایت نامعتبر نیز ممکن است گواهی TLS داشته باشد. کاربران همچنان باید آدرس و محتوای سایت را بررسی کنند.

گواهی TLS چیست؟

گواهی TLS یک گواهی دیجیتال است که برای ایجاد ارتباط امن HTTPS استفاده می‌شود. این گواهی اطلاعاتی درباره دامنه سایت و صادرکننده گواهی دارد و به مرورگر کمک می‌کند هویت سرور را بررسی کند.

هنگامی که مرورگر به یک سایت HTTPS متصل می‌شود، سرور گواهی خود را ارائه می‌دهد. مرورگر اعتبار گواهی، دامنه و تاریخ آن را بررسی می‌کند. اگر گواهی معتبر باشد، مرورگر و سرور ارتباط رمزنگاری‌شده را ایجاد می‌کنند.

TLS شکل جدیدتر و امن‌تر فناوری‌ای است که در گذشته با نام SSL شناخته می‌شد. به همین دلیل، هنوز ممکن است عبارت «گواهی SSL» را ببینید، اما گواهی‌های امروزی برای ارتباط HTTPS از TLS استفاده می‌کنند. برای مطالعه بیشتر می‌توانید به توضیحات HTTPS در MDN مراجعه کنید.

رمزنگاری در HTTPS چه کاربردی دارد؟

رمزنگاری اطلاعات را به شکلی تبدیل می‌کند که فقط طرف‌های مجاز ارتباط بتوانند آن را بخوانند. در HTTPS، مرورگر و سرور از روش‌های رمزنگاری برای محافظت از داده‌های در حال انتقال استفاده می‌کنند. این ویژگی برای اطلاعات زیر اهمیت زیادی دارد:

• نام کاربری و رمز عبور
• اطلاعات فرم‌های ثبت‌نام
• اطلاعات پرداخت
• پیام‌ها و اطلاعات شخصی
• اطلاعات ارسال‌شده به API
• کوکی‌ها و اطلاعات نشست کاربر

بدون رمزنگاری، شخصی که بتواند به مسیر ارتباط دسترسی پیدا کند ممکن است اطلاعات منتقل‌شده را مشاهده کند. HTTPS احتمال چنین مشکلی را با رمزنگاری ارتباط کاهش می‌دهد.

پورت‌های ۸۰ و ۴۴۳ چه تفاوتی دارند؟

پورت یک شماره منطقی است که به سیستم‌عامل کمک می‌کند درخواست شبکه را به سرویس درست تحویل دهد. HTTP و HTTPS به‌صورت پیش‌فرض از پورت‌های متفاوتی استفاده می‌کنند:

• پورت ۸۰: پورت پیش‌فرض HTTP است.
• پورت ۴۴۳: پورت پیش‌فرض HTTPS است.

وقتی آدرس یک سایت را بدون شماره پورت وارد می‌کنید، مرورگر با توجه به نوع پروتکل، پورت پیش‌فرض را انتخاب می‌کند. برای نمونه، در یک آدرس HTTPS معمولی، مرورگر به‌صورت پیش‌فرض از پورت ۴۴۳ استفاده می‌کند. پورت‌های پیش‌فرض HTTP و HTTPS در فهرست رسمی پورت‌های IANA ثبت شده‌اند.

HTTP و HTTPS چه کاربردهایی در وب دارند؟

HTTP و HTTPS برای انتقال انواع مختلف اطلاعات در وب کاربرد دارند. تفاوت در این است که HTTPS این انتقال را داخل یک ارتباط امن انجام می‌دهد. برخی از کاربردهای رایج آن‌ها عبارت‌اند از:

• دریافت صفحات HTML
• بارگذاری فایل‌های CSS و JavaScript
• نمایش تصاویر و ویدئوها
• ارسال اطلاعات فرم‌ها
• ورود کاربران به حساب کاربری
• دریافت و ارسال اطلاعات API
• دانلود و آپلود فایل‌ها
• ارتباط اپلیکیشن‌های موبایل با سرور

برای مثال، وقتی کاربر وارد حساب خود می‌شود، مرورگر اطلاعات فرم را در قالب یک درخواست برای سرور ارسال می‌کند. سرور اطلاعات را بررسی می‌کند و نتیجه را در قالب پاسخ برمی‌گرداند. اگر سایت از HTTPS استفاده کند، این اطلاعات هنگام انتقال رمزنگاری می‌شوند.

آیا باید همیشه از HTTPS استفاده کنیم؟

برای سایت‌ها و سرویس‌هایی که در اینترنت در دسترس کاربران قرار دارند، استفاده از HTTPS ضروری است. این موضوع فقط به فروشگاه‌های اینترنتی یا صفحات پرداخت محدود نمی‌شود. صفحه ورود، فرم تماس، پنل مدیریت، سایت محتوایی و API نیز باید از HTTPS استفاده کنند.

HTTP ممکن است در بعضی محیط‌های توسعه محلی یا آزمایش‌های محدود استفاده شود. بااین‌حال، نسخه نهایی یک سایت یا API عمومی باید ارتباط امن HTTPS داشته باشد. در پروژه‌های واقعی معمولاً درخواست‌های HTTP را نیز به نسخه HTTPS هدایت می‌کنند. به این ترتیب، اگر کاربر آدرس را با http:// وارد کند، سایت او را به آدرس امن https:// منتقل می‌کند.

جمع‌بندی

HTTP مجموعه‌ای از قوانین برای ارتباط میان کلاینت و سرور است. کلاینت درخواست را ارسال می‌کند و سرور پس از پردازش آن، پاسخ مناسب را برمی‌گرداند. مرورگرها، سایت‌ها، اپلیکیشن‌ها و APIها از این مدل ارتباطی استفاده می‌کنند. HTTPS همان ارتباط HTTP را با کمک TLS در یک مسیر امن انجام می‌دهد. رمزنگاری اطلاعات، حفظ یکپارچگی داده‌ها و بررسی هویت سرور از مهم‌ترین مزایای HTTPS هستند. HTTP به‌صورت پیش‌فرض از پورت ۸۰ و HTTPS از پورت ۴۴۳ استفاده می‌کند.

در این قسمت با مفهوم HTTP و HTTPS، ارتباط کلاینت و سرور، درخواست و پاسخ و تفاوت‌های امنیتی این دو پروتکل آشنا شدیم. در قسمت‌های بعدی دوره، اجزای درخواست و پاسخ HTTP را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کنیم. برای مشاهده تمام جلسات وارد صفحه آموزش پروتکل HTTP شوید. همچنین می‌توانید برای مرور قسمت قبل، مقاله پروتکل HTTP چیست؟ را مطالعه کنید.